BM'nin belirlediği 2026 teması "Su Aktığında Eşitlik Büyür" mesajıyla dünyaya; güvenli suya erişimin yalnızca bir çevre meselesi değil, aynı zamanda derin bir toplumsal cinsiyet eşitsizliği sorunu olduğunu hatırlatıyor. Bu yalnızca bir farkındalık çağrısı değil; küresel bir eylem daveti.
Birleşmiş Milletler'in Dünya Su Günü 2026 posterleri.
Küresel su krizi herkesi etkiliyor; ancak herkesi eşit biçimde değil. Evinin yakınında güvenli içme suyu ve sanitasyon imkânı bulunmayan yerlerde eşitsizlikler derinleşiyor, bu eşitsizliklerin bedelini en ağır şekilde ödeyen kesim ise kadınlar ve kız çocukları.
Suyu taşıyanlar, suyu yönetenler, kirli suyla hastalananlara bakanlar onlar. Zaman, sağlık, güvenlik ve fırsatları ellerinden alınan da onlar. Üstelik suyu yöneten sistemler çoğu zaman kadınları ve kız çocuklarını karar alma mekanizmalarının, liderlik pozisyonlarının, finansman kanallarının ve temsil alanlarının dışında bırakıyor. Bu tablo, su krizini aynı zamanda bir kadın krizi hâline getiriyor.
Dönüşümcü Bir Yaklaşım Şart
BM'ye göre bu sorunların çözümü için haklar temelli, dönüşümcü bir yaklaşıma ihtiyaç var. Kadınların sesleri duyulmalı, iradeleri tanınmalı. Her kadın, su liderliğinin her kademesinde eşit biçimde temsil edilmeli; boru hatlarından politika belgelerine kadar her tasarım sürecinin bir parçası olmalı. Mühendis, çiftçi, bilim insanı, sanitasyon işçisi ve toplum lideri olarak kadınlar, suda değişimin öncüsü olmalı.
Artan iklim riskleri, su kaynaklı afetler, finansman açıkları, toplumsal normlar ve yönetim boşlukları gibi büyüyen tehditler karşısında herkesin tam anlamıyla rol üstlenmesi gerekiyor. Erkekler ve erkek çocukları da bu süreçte müttefik olarak yer almalı; kadınları ve kız çocuklarını geri tutan norm ve davranışlara meydan okumalı.
Rakamlarla Su Krizi
* Dünya genelinde 1 milyarı aşkın kadın (tüm kadınların yüzde 27,1'i) güvenli içme suyu hizmetlerinden yoksun.
* 1,8 milyar insan evde su erişiminden yoksun; bu hanelerin üçte ikisinde su taşıma sorumluluğu esas olarak kadınlara ait.
* 53 ülkede kadınlar ve kız çocukları su taşımak için günde 250 milyon saat harcıyor. Bu rakam erkeklerin üç katı.
* Güvensiz su, sanitasyon ve hijyen her gün beş yaş altı yaklaşık 1.000 çocuğun ölümünden sorumlu.
* Ülkelerin yüzde 14'ünde kadınların su yönetimine eşit katılımını güvence altına alan herhangi bir mekanizma bulunmuyor.
Su Krizini Çözmek İçin Kadınlara Liderlik Alanı Açılmalı
BM'nin çağrısı net: Kadınlar liderlik etmeli. Su hizmetleri iklim değişikliğine dayanıklı olmalı ve herkesin ihtiyacını karşılamalı. Bunun için kadınların sesi, liderliği ve iradesi tam anlamıyla tanınmalı. Su güvenliğine yapılan her yatırım, aynı zamanda toplumsal cinsiyet eşitliğine ve sürdürülebilir kalkınmaya yapılan bir yatırımdır.
