Antalya’nın Serik ilçesinde yer alan ve anıtsal yapılarıyla Roma mimarisinin en görkemli merkezlerinden biri olan Aspendos kazılarında, sağlık tanrısı Asklepios ile oğlu ve yardımcısı Telesphoros’u birlikte betimleyen yaklaşık 2,20 metre boyunda mermer heykel grubu bulundu.
Roma İmparatorluk Dönemi’ne ait eser, Tiyatro Caddesi üzerindeki Doğu Meydanı’nın batı cephesinde bulunan Anıtsal Kapı’nın kuzey kanadına ait yıkıntılar arasında bulundu. MS 2. yüzyılın son çeyreğine tarihlenen heykel grubu; sanatsal özellikleri, ayrıntılı işçiliği ve hastalığın tedavisinden tam iyileşmeye kadar uzanan süreci simgeleyen ikonografik anlatımıyla dikkati çekti.
Heykel grubunun ana figürü olan Asklepios; ayakta, cepheden, olgun yaşta, uzun ve gür saçlı, sakallı bir erkek olarak betimlendi. Vücut ağırlığını sol bacağı üzerine veren figürün sağ bacağı hafifçe bükülerek öne ve yana doğru uzanıyor. Asklepios’un üst gövdesi büyük ölçüde çıplak bırakılırken himationu (pelerini), sol omzunun üzerinden geçirilerek bel ve bacaklarının çevresinde yoğun kıvrımlar oluşturacak biçimde düzenlendi. Figür, sol eliyle himation kıvrımlarını tutuyor. Büyük bölümü günümüze ulaşmayan sağ kolun, tanrının en önemli simgesi olan yılan sarılı asayı taşıyacak ya da ona dayanacak biçimde tasarlandığı anlaşılıyor. Olgun, sakallı ve ağırbaşlı yüzü, Asklepios’un Roma Dönemi’ndeki yerleşik ikonografik özelliklerini taşıyor.
Kompozisyonun en dikkat çekici detaylarından biri ise Asklepios’un sol ayağının dibinde yükselen küçük boyutlu figür: Telesphoros. Çocuk formunda işlenen figür, başını ve bedenini tamamen örten kapüşonlu pelerini sayesinde sütunsu bir görünüm sunuyor. Beden formlarını gizleyen bu mistik giysi, antik dünyada hastalığın karanlığından çıkışı ve iyileşme sürecinin örtülü, sessiz doğasını simgeliyor.
Tedaviden Tam İyileşmeye Uzanan Yolculuk
Antik Akdeniz inancında Asklepios; tanıyı, müdahaleyi, reçeteyi ve hastalığın ilk safhasındaki tedaviyi temsil ederdi. Ancak antik hekimler bilirdi ki teşhis ve tedavi tek başına yeterli değildir; bedenin güç toplaması, yani nekahet dönemi kritik önem taşır. Bu süreci simgeleyen Telesphoros, şifanın başarıyla tamamlanmasının, hastanın yeniden sağlığına kavuşmasının simgesiydi. İki figürün Aspendos’taki tek bir mermer blokta buluşması, antik çağ insanının sağlık kavramına bakışındaki bütüncüllüğü gösteriyor: Şifa, yalnızca müdahale ile değil, iyileşme sürecinin tamamlanmasıyla anlam kazanan bir yolculuktur.
Kentin Kamusal Merkezinde Bir Şifa İnancı
Heykel grubunun, Doğu Meydanı ile bağlantılı Anıtsal Kapı’nın kuzey kanadında bulunmuş olması, eserin sıradan bir alanda değil, kentin kamusal ve törensel yaşamının tam merkezinde sergilendiğini düşündürüyor.
Asklepios’un Telesphoros ile birlikte betimlenmesi, tedavi ve iyileşme kavramlarının kentte gelişmiş bir ikonografik anlatımla ele alındığını ortaya koyuyor. Figürlerin duruşu, himationun kıvrım düzeni, Asklepios’un yüz tipi ile saç ve sakalındaki yoğun matkap işçiliği de Roma Dönemi heykeltıraşlık anlayışının belirgin özelliklerini yansıtıyor. Asklepios ve Telesphoros heykel grubu, yalnızca yüksek sanatsal niteliğiyle değil, Roma Dönemi Aspendos'unda sağlık inancı, kamusal yaşam ve dinsel pratikler arasındaki ilişkiyi gözler önüne seren önemli bir arkeolojik buluntu olarak öne çıkıyor.
Aspendos Antik Kenti, 2015 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alıyor.
