COP31'in 20 Kasım'daki son gününde, kapanış genel kurul oturumları öncesinde sivil toplum temsilcileri genel kurul salonunun önünde sessiz protesto düzenledi. Aktivistler, zirvenin ikinci karar taslağının iklim krizinin temel nedenlerini ele almakta yetersiz kaldığını ve geçen yıl Belém'de verilen taahhütlerin gerisine düştüğünü belirtti.

Fotoğraf: UN Climate Change-Kiara Worth
Bir uygulama COP'u (Implementation COP) olması hedeflenen Antalya Zirvesi'nin sonuç metinleri; fosil yakıtlardan çıkışın gündemden düşürülmesi, iklim finansmanında somut yükümlülüklerin zayıflatılması ve Adil Geçiş Mekanizmasının kurumsal yapısına ilişkin uzlaşmazlıklar nedeniyle eleştiriliyor. Sivil toplum kuruluşları, müzakerelerde kendi önceliklerinin karşılık bulmadığını vurgulayarak zirveyi iklim eylemi açısından büyük bir hayal kırıklığı olarak değerlendirdi.
FOSİL YAKITLAR İKİNCİ TASLAKTAN SİLİNDİ
COP31 Başkanlığı tarafından 19 Kasım'da yayımlanan ikinci ana karar taslağı, ilk taslağa kıyasla önemli gerilemeler içeriyor. İlk taslakta yer alan, fosil yakıtların aşamalı olarak sonlandırılması için hızlandırılmış eylem çağrısı ve enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan derhal uzaklaşılması ifadesi ikinci taslaktan tamamen çıkarıldı. Böylece ikinci taslakta kömür, petrol ve fosil gazdan çıkışa ilişkin açık bir ifade kalmadı.
Buna karşılık metinde, 2035'e kadar elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payının yüzde 35'e çıkarılması hedefi korundu. Karbon yakalama, kullanma ve depolama (CCUS) ile karbondioksit giderme (CDR) teknolojilerine ilişkin ifadeler de taslakta yer aldı. Ancak bu teknolojilerin fosil yakıtlardan çıkışın yerine geçebilecek çözümler olarak sunulması çevre örgütlerinin tepkisini çekti.

Fotoğraf: UN Climate Change-Kiara Worth
Karar taslağında iklim finansmanına ilişkin hükümler de zayıflatıldı. İlk taslakta gelişmekte olan ülkeler için 2035'e kadar yıllık en az 120 milyar dolarlık uyum finansmanı hedefi yer alırken, bu rakam ikinci taslaktan çıkarıldı. Uyum finansmanının üç katına çıkarılması hedefi ise korundu; ancak bunun nasıl gerçekleştirileceğine ilişkin somut bir yol haritası ortaya konulmadı.
23 ÜLKEDEN FOSİL YAKITLARDAN UZAKLAŞMA ÇAĞRISI
İkinci taslağın yayımlanmasının ardından 20 Kasım'da 23 ülkeden bakan ve diplomat, fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdünün ana karar metnine yeniden eklenmesi çağrısıyla basın toplantısı düzenledi.

Hollanda İklim Bakanı Stientje van Veldhoven'ın öncülük ettiği girişimde Almanya, Fransa, Danimarka, Panama, Brezilya, Lüksemburg, İrlanda, İngiltere, İsveç, Endonezya, İzlanda, Finlandiya, Marshall Adaları, Tuvalu, Vanuatu, Portekiz, Norveç, Fiji ve İspanya'nın desteği dile getirildi. Guatemala, Belçika ve İsviçre temsilcileri de basın toplantısında yer aldı. Fransa Çevre Bakanı Monique Barbut, COP31'in Antalya Mutabakatı olarak adlandırılması beklenen ana karar metninin temiz elektrifikasyon ve fosil yakıtlardan uzaklaşma başlıklarını içermesi gerektiğini söyledi.

Panama Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro ise bütün ülkeleri 2035'e kadar elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını yüzde 35'e çıkarma hedefini desteklemeye ve fosil yakıtlara bağımlılıktan kurtulmaya çağırdı.
İKLİM ZİRVESİNDE 700 KARBON YAKALAMA LOBİCİSİ
Zirveye yönelik eleştirilerin bir diğer odağı, fosil yakıt endüstrisi ve karbon yakalama teknolojilerini destekleyen şirketlerin müzakerelerdeki varlığı oldu. Center for International Environmental Law (CIEL) tarafından yayımlanan araştırmaya göre, COP31'e 700 karbon yakalama ve depolama (CCS) lobicisi kayıt yaptırdı. Bu sayı, kuruluşun COP28'den bu yana gerçekleştirdiği sayımlarda ulaştığı en yüksek düzey. CIEL, bu lobicilerin 45'inin ulusal heyetler içerisinde yer aldığını ve böylece kapalı müzakere toplantılarına erişim sağlayabildiğini belirtti. Kick Big Polluters Out koalisyonunun araştırması ise fosil yakıt endüstrisiyle bağlantılı 103 şirket ve sektör kuruluşunun temsilcilerinin zirveye katıldığını ortaya koydu. Bu kuruluşlar arasında fosil yakıt şirketlerinin yanı sıra fosil yakıt yatırımlarını finanse eden bankalar, endüstriyel tarım, gıda ve teknoloji şirketleri de bulunuyor. Aktivistler, iklim krizinin başlıca sorumluları arasında yer alan sektörlerin iklim müzakerelerinde bu ölçüde temsil edilmesinin çıkar çatışması yarattığını ve zirveyi gerçek iklim eyleminden uzaklaştırdığını savundu.
ADİL GEÇİŞ MEKANİZMASI VE İKLİM FİNANSMANINDA UZLAŞMAZLIK
COP31'in önemli tartışma başlıklarından biri de Belém'de üzerinde uzlaşılan Adil Geçiş Mekanizması oldu. Mekanizmanın, fosil yakıtlardan çıkış ve düşük karbonlu ekonomiye geçiş sürecinde işçilerin, yerel toplulukların ve kırılgan grupların haklarını güvence altına alması hedefleniyordu. Ancak Antalya'daki müzakerelerde mekanizmanın nerede kurulacağı, nasıl yönetileceği ve hangi kaynaklarla destekleneceği konusunda uzlaşma sağlanamadı. Avrupa Birliği, yeni ve bağımsız bir kurumsal yapı oluşturulması yerine mevcut mekanizmaların kullanılmasını savundu. Bu tutum, mekanizmanın işlevsel bir yapıya ve yeterli kaynaklara kavuşmasını isteyen sivil toplum kuruluşlarının eleştirilerine neden oldu.
İklim finansmanında da gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında ciddi görüş ayrılıkları yaşandı. Gelişmekte olan ülkeler, iklim krizine karşı mücadele ve uyum için yeni, öngörülebilir ve borç yaratmayan kamu kaynakları talep ederken, finansmanın nasıl sağlanacağı ve yükümlülüklerin kimler tarafından üstlenileceği konusunda somut bir uzlaşmaya varılamadı.
Avrupa Birliği'nin müzakerelerdeki tutumu da eleştirilerin hedefindeydi. AB İklim Komiseri Wopke Hoekstra, zirve öncesinde yeni iklim finansmanı taahhütlerine ilişkin görüşmelerin sonuç vermesini beklemediğini açıklamıştı. Antalya'da ise Birlik, mevcut taahhütlerin uygulanmasına odaklanılması gerektiğini savunarak yeni yükümlülükler getiren bazı önerilere karşı çıktı.