Türkiye’nin en verimli arazilerinin bulunduğu Eskişehir’deki Alpu Ovası’nda yapılması planlanan kömürlü termik santrale karşı mücadele sürüyor. Temiz Hava Hakkı Platformu, projenin halk sağlığı üzerindeki etkisini incelediği “Eskişehir/Alpu Kömürlü Termik Santrali Sağlık Etki Değerlendirmesi” isimli raporunu açıkladı. Rapor aynı zamanda Türkiye’de bir enerji projesi için hazırlanan ilk Sağlık Etki Değerlendirmesi (SED) olma niteliğini taşıyor.

Alpu Ovası Direniyor 1

Temiz Hava Hakkı Platformu uzmanlarının yanı sıra Eskişehir’deki yerel yönetimlerin ve farklı disiplinlerden pek çok kişinin katkısı ile katılımcılık esasına göre hazırlanan rapor, karar vericiler için önemli bilimsel bulgular ortaya koyuyor. Rapora göre, Eskişehir Alpu Kömürlü Termik Santrali yapılırsa, minimum faaliyet süresi olan, 35 yıl boyunca;

- Santralde kömür yakılmasından kaynaklı olarak ortaya çıkacak hava kirliliği sebebiyle Eskişehir dahil 24 şehirde 11 milyonu aşkın kişinin sağlığı olumsuz etkilenecek.

- Santralden kaynaklanacak hava kirliliği en az 3200 erken ölüme neden olacak.

- Sebep olacağı halk sağlığı harcamaları nedeniyle toplam 6 milyar 411 milyon avro sağlık maliyetine yol açacak.

- Proje kapsamında toplam 419,9 hektar tarım alanı tarım amacı dışında kullanılarak yok olacak.

- ABD, Almanya, İngiltere, İspanya, İsveç, Litvanya, Tayland gibi pek çok ülke tarafından uygulanan Sağlık Etki Değerlendirmesi sürecinin Türkiye’de de mevzuata ve izin süreçlerine alınması gerekiyor.

Alpu Ovası Direniyor 2

Raporda yapılan modelleme çalışmasına göre, santralin hava kirliliği etkileri Eskişehir ile sınırlı kalmayacak. Kömür yakılmasından kaynaklanacak kanserojen ince partikül madde (PM2,5) kirleticisi, rüzgârın etkisiyle Ankara, Afyonkarahisar, Aksaray, Bartın, Bilecik, Bolu, Bursa, Çankırı, Çorum, Denizli, Düzce, Isparta, Karabük, Kastamonu, Kırıkkale, Kırşehir, Kocaeli, Konya, Kütahya, Sakarya, Uşak, Yozgat ve Zonguldak olmak üzere toplam 24 ilde etkili olacak. 35 yıl boyunca bu şehirlerde toplam 11 milyon insanın sağlığını olumsuz etkileyecek.

Proje insanların sağlığının yanında gelirlerini de olumsuz etkileyecek. Rapora göre,

- Proje 575 futbol sahası büyüklüğünde tarım arazisini ortadan kaldırırken, 125 bin 770 dekarlık tarımsal alanı olumsuz etkileyecek. Oysa, 125 bin 770 dekarlık tarımsal alanda etkili ürünler, 2019 yılı içinde 135 milyon 472 bin TL gelir getirmişti.

- Çiftçi kayıt sistemine kayıtlı 25 bin kişinin bir kısmı çiftçilik faaliyetini sürdüremeyecek. Dolayısıyla bu hanelerde yaşayan ve bölgeye tarım işçiliği için gelen insanlar işsiz kalacak. Yani proje, bölgenin en önemli geçim kaynağı olan çiftçiliğe ağır darbe anlamına da geliyor.

- Ayrıca proje sahasında kalan lüle taşı cevherlerinin ve lüle taşı ocaklarının ortadan kalkmasıyla kültürel bir değer olan lületaşı üretimi büyük oranda sona erecek.

Su kaynakları da proje tehdidi altında. Santralin yakacağı kömürden ortaya çıkacak cıvanın, yeraltı tatlı su kaynakları ve buradan dolaşımla Porsuk Çayı ve Sakarya Nehri’ne ulaşacağı, avlanan balıklar ve tarımsal amaçlı kullanılan su yoluyla besin zincirine geçerek sadece bölgeye değil, 35 yıllık zaman zarfında tüm Türkiye’ye dağılacağı öngörülüyor.

Alpu Ovası Direniyor 3

"Devletimizin, Alpu’da termik santral yapmak istemesinin bir mantığı yok."

Eskişehir Odunpazarı Belediye Başkanı Av. Kazım Kurt, kömürlü termik santrallerin doğaya ve canlı sağlığına etkilerine dikkat çekerek “Bunu; Kütahya, Muğla Yatağan, Zonguldak Çatalağzı’nda bulunan kömürlü termik santrallere bakarak görebiliriz. Bilim insanları, hem tehlikeli olmayan hem çevreye zarar vermeyen güneş enerjisi, rüzgâr enerjisi gibi yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanılması gerektiğini söylüyor. Devletimizin bunları teşvik etmesi gerekirken, Alpu’da termik santral yapmak istemesinin bir mantığı yok” değerlendirmesinde bulundu. Kurt, projeye izin vermeyeceklerini belirtti: “Eskişehir Odunpazarı Belediyesi olarak biz doğaya sahip çıkmaya; yapılmak istenen bu kömürlü termik santrale karşı hemşerilerimizle birlikte mücadele etmeye devam edeceğiz.”

"Eskişehir’in geleceği için projenin iptal edilmesini talep ediyoruz."

Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Başkanı Prof. Dr. Yılmaz Büyükerşen, yerel halk, meslek odaları ve sivil toplum kuruluşlarının termik santrale karşı örgütlenerek büyük bir mücadele verdiklerini belirterek dava sürecinin anlattı: “Şehrimizin verimli tarım arazileri üzerine kurulması planlanan kömürlü termik santral kararının iptali için 7 dava açıldı. Danıştay, Alpu Termik Santrali’nin özelleştirilmesi için Özelleştirme Yüksek Kurulu tarafından alınan kararı iptal etti. Bu karar ile hukuk mücadelesinde önemli bir zafer daha kazandık. Eskişehir’in geleceği için, kazanılan davalara da uygun olarak projenin iptal edilmesini talep ediyoruz.”

"Mevzuat ve uygulamalar, sağlık etkilerini değerlendirme konusunda yeterli değil."

Temiz Hava Hakkı Platformu temsilcisi Prof. Dr. Nilay Etiler, kömürlü termik santrallerin sağlık üzerindeki değerlendirmelerinin yetersizliğine dikkat çekiyor: “Türkiye’de en az 30 kömürlü termik santral daha yapılması planlanıyor. Kömürlü termik santrallerin onay süreçlerini belirleyen mevcut mevzuat ve uygulamalar, sağlık etkilerini değerlendirme konusunda yeterli değil. İlgili tüm kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşlarının sağlık etki değerlendirmesinin projelerin izin süreçlerine dahil edilmesi için acilen harekete geçmesi gerekiyor.”

Eskişehir/Alpu Kömürlü Termik Santrali Sağlık Etki Değerlendirmesi raporunun tamamını buradan okuyabilirsiniz.