NASA, Ay’ın güney kutbuna yapılacak insanlı iniş öncesinde, bölgenin risklerini ve fırsatlarını anlamak için bilimsel seferberlik başlattı. "Ticari Ay Yükü Hizmetleri" (CLPS) programı dahilinde seçilen yeni araştırma enstrümanları, artık sadece NASA laboratuvarlarında değil, akademik dünya ve özel sektörün katkılarıyla şekilleniyor. 2028'den itibaren Ay yüzeyine iniş yapması planlanan bu teknolojik araçlar, Ay’ın milyarlarca yıllık yapısını anlamaya hazırlanıyor.
NASA’nın Artemis II görevi için geliştirdiği Uzay Fırlatma Sistemi (SLS) roketi ve Orion uzay aracının 18 Ocak 2026 Pazar günü Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi’nde bulunan 39B Fırlatma Rampası'na taşınmasının ardından; çevredeki güvenlik bariyerlerinde, üzerinde NASA çalışanlarının ve projede görev alan yüklenicilerin imzalarının bulunduğu dev bir pankart asıldı.
Üniversiteler ve Özel Sektör Sahada
Bu yeni keşif görevinde başrolü paylaşan üç kritik donanım şunlar:
EMILIA-3D (Arizona Üniversitesi): Ay yüzeyinin üç boyutlu termal haritalarını çıkaracak. Bu termal göz, gelecekte astronotların ve roverların Ay tozunda (regolit) nasıl daha güvenli yol alacağını belirleyecek.
LISTER (Texas Tech Üniversitesi & Honeybee Robotics): Blue Origin’in bir parçası olan Honeybee Robotics tarafından üretilen bu pnömatik sondaj cihazı, Ay toprağının derinliklerine inerek iç ısıyı ölçecek. Bu, Ay’ın volkanik geçmişine tutulan bir termometre olacak.
SELINE (Johns Hopkins Üniversitesi): Ay’daki radyasyon fırtınalarının regolit ile nasıl etkileşime girdiğini ölçecek. Veriler, astronotlar için inşa edilecek barınakların tasarımında hayati rol oynayacak.
NASA yetkilisi Joel Kearns, bu iş birliği modelinin Ay ekonomisini canlandırdığını belirterek, "Özel sektörün çevikliği ve akademinin derin bilgisiyle Ay’ı hiç olmadığı kadar yakından tanıyacağız," dedi.
NASA’nın Orion uzay aracı tarafından Aralık 2022'deki Artemis I uçuşu sırasında çekilen bu fotoğrafta Dünya ve Ay aynı karede. Görüntü, aracın güneş paneli kanatlarının ucuna yerleştirilmiş özel bir kamera ile kaydedildi. NASA
ARTEMIS: İnsanın Ay’a Dönüşü
Artemis, 1972’deki Apollo 17’den bu yana Ay’a yapılacak ilk insanlı ziyaretleri içeren uluslararası bir program. Hedefi, sadece bir bayrak dikme yarışı değil, Ay’da kalıcı bir yerleşim ve Mars yolculuğu için bir sıçrama tahtası kurmak.
Artemis adı neden verildi?
NASA, 1960’lı yıllarda insanlığı Ay’a taşıyan efsanevi Apollo programının ardından, yeni dönemine Yunan mitolojisinde Apollo’nun ikiz kız kardeşi ve Ay Tanrıçası olan Artemis’in adını verdi. Bu seçim, sadece bir isim benzerliğinin ötesinde modern ve kapsayıcı bir vizyonu temsil ediyor: NASA, Apollo döneminde eksik kalan sayfayı tamamlayarak Ay yüzeyine ilk kadını ve ilk siyahi astronotu indirmeyi programın temel misyonu olarak belirledi. Mitolojide bağımsızlığı ve kararlılığı simgeleyen "Avcı Tanrıça" Artemis, bugün Ay’ın zorlu Güney Kutbu’nda kalıcı bir yaşam kurma iradesini yansıtıyor. NASA açıklamasında "Geçmişin tecrübesi ile geleceğin teknolojisini birleştiren bu program, Apollo'nun omuzlarında yükselerek Ay’da sadece ayak izi bırakmayı değil, insanlığın sekizinci kıtasını inşa etmeyi hedefliyor." diyor.
Artemis Programının Kilometre Taşları
2017- Vizyonun Başlangıcı: ABD’nin uzay politikası değişikliğiyle Artemis programı resmen duyuruldu.
2022 – Artemis I (Başarıldı): SLS roketi ve Orion kapsülü, cansız mankenlerle Ay yörüngesine gidip başarıyla döndü.
Nisan 2026 (Hedeflenen) – Artemis II: Ay’ın çevresinden dolanacak ilk insanlı görev. Mürettebat, Orion uzay aracıyla Ay'ın etrafından dolanarak Dünya'dan en uzak noktaya ulaşan insanlar olacak. NASA'nın Aralık 2025'te güncellenen resmi verilerine göre, Artemis II görevi için hedeflenen fırlatma tarihi Nisan 2026'dan geç olmayacak şekilde revize edildi. Bu 10 günlük tarihi uçuşun mürettebatı açıklandı:
Reid Wiseman (Komutan - NASA)
Victor Glover (Pilot - NASA): Ay’a giden ilk siyahi astronot olacak.
Christina Koch (Görev Uzmanı - NASA): Ay’a giden ilk kadın astronot olacak.
Jeremy Hansen (Görev Uzmanı - CSA): Ay’a giden ilk Kanadalı astronot olacak.
2027-2028 (Hedeflenen) – Artemis III: İlk kadının ve ilk siyahi insanın Ay yüzeyine (Güney Kutbu) ilk adımını atacağı "iniş" görevi.
2028 ve Sonrası – Gateway ve Ay Üssü: Ay yörüngesinde kurulacak bir uzay istasyonu ve yüzeydeki kalıcı konutlarla Ay, insanlığın sekizinci kıtası haline gelecek.
Ay’da Yaşamın Formülü: Yerinde Kaynak Kullanımı (ISRU)
NASA’nın Artemis programıyla Ay’a gidiş amacı sadece kısa ziyaretler yapmak değil, orada kalıcı bir varlık göstermek. Bunun en ekonomik ve sürdürülebilir yolu ise ISRU, yani Ay’ın kendi kaynaklarını kullanarak hayatta kalmak. İşte bu teknolojinin temel taşları:
Dünya'ya Bağımlılığı Azaltmak: Uzaya her bir kilogram yük taşımanın maliyeti on binlerce dolardır. ISRU sayesinde astronotlar; nefes alacakları oksijeni, içecekleri suyu ve roket yakıtını Dünya'dan taşımak yerine doğrudan Ay toprağından (regolit) ve kutuplardaki buz yataklarından elde edecekler.
ISRU tesisleri; havadan ve yeraltından çıkarılacak kimyasalları kullanarak, başta yakıt olmak üzere ihtiyaç duyulan temel kaynakları üretecek. NASA
Ay Kaynakları Neler?
Su Buzu: Ay'ın karanlık kraterlerinde bulunan buz, hem içme suyu hem de hidrojen ve oksijene ayrıştırılarak roket yakıtı olarak kullanılabilir.
Ay Toprağı (Regolit): Güneş ışığı ve kimyasal işlemlerle topraktan oksijen üretilebilir. Ayrıca regolit, 3D yazıcı teknolojisiyle birleştirilerek astronot barınakları, yollar ve iniş pistleri inşa etmek için "ham madde" olarak kullanılacak.
Güneş Enerjisi: Ay'ın yüksek zirvelerindeki (örneğin Malapert Massif gibi) bitmek bilmeyen güneş ışığı, tüm bu sistemleri çalıştıracak temel enerji kaynağı olacak.
Mars Yolculuğu İçin Prova: NASA, Ay’da bu kaynakları kullanmayı öğrendiğinde, aynı teknolojiyi Mars’ın karbondioksit açısından zengin atmosferinden oksijen üretmek için de kullanacak (MOXIE deneyi gibi). Ay, bu anlamda Mars’a gidiş yolundaki en büyük teknolojik test alanı olacak.
Kaynak: NASA
Ay Yolculuğumuzun Kronolojisi
Aşağıdaki liste, Ay'a yönelik başarılı olmuş önemli misyonları içeriyor.
1. Öncü Adımlar ve Yörünge Görevleri (1959 - 1966)
Bu dönemde amaç Ay'a ulaşabilmek ve fotoğraf çekebilmekti.
1959 - Luna 1 (SSCB): Ay'ın yakınından geçen ilk araç.
1959 - Luna 2 (SSCB): Ay yüzeyine çarpan (temas eden) ilk insan yapımı nesne.
1959 - Luna 3 (SSCB): Ay'ın öteki yüzünün ilk fotoğraflarını çekti.
1966 - Luna 10 (SSCB): Ay yörüngesine giren ilk uzay aracı.
2. Yumuşak İniş ve İnsanlı Görevler (1966 - 1972)
Ay yüzeyine güvenli inişlerin başladığı ve insanın ilk kez Ay'da yürüdüğü dönem.
1966 - Luna 9 (SSCB): Ay yüzeyine yumuşak iniş yapan ilk araç.
1966 - Surveyor 1 (ABD): ABD’nin ilk yumuşak inişi.
1968 - Apollo 8 (ABD): Ay yörüngesinde dolanan ilk insanlı görev (Mürettebatlı).
1969 - Apollo 11 (ABD): Ay'a ilk ayak basma. Neil Armstrong ve Buzz Aldrin Ay'da yürüdü.
1969 - 1972 - Apollo 12, 14, 15, 16, 17 (ABD): Bu görevlerin tamamında astronotlar Ay yürüyüşü yaptı. (Apollo 13 teknik arıza nedeniyle inemedi, yörüngeden döndü).
1970 - Luna 17 (SSCB): Ay yüzeyinde gezen ilk robotik araç (Lunokhod 1).
3. Modern Dönem ve Uluslararası Katılım (1990 - 2020)
Dijital haritalama ve su arayışının başladığı dönem.
1990 - Hiten (Japonya): Japonya'nın ilk Ay yörünge aracı.
2003 - SMART-1 (ESA - Avrupa): Avrupa Uzay Ajansı’nın ilk yörünge aracı.
2007 - Kaguya (Japonya): Detaylı yüksek çözünürlüklü görüntüleme.
2007 - Chang'e 1 (Çin): Çin'in ilk Ay yörünge görevi.
2008 - Chandrayaan-1 (Hindistan): Hindistan'ın ilk yörünge görevi; Ay'da su moleküllerini keşfetti.
2009 - LRO (ABD): Ay yüzeyini bugüne kadarki en hassas şekilde haritalayan yörünge aracı.
2013 - Chang'e 3 (Çin): Çin’in Ay’a ilk yumuşak inişi ve Yutu (Yeşim Tavşanı) aracı.
4. Yeni Yarış ve Ticari Dönem (2019 - Günümüz)
Ay'ın karanlık yüzü ve Güney Kutbu hedefleri.
2019 - Chang'e 4 (Çin): Ay'ın öteki yüzüne (karanlık yüzü) yumuşak iniş yapan ilk araç.
2022 - Artemis I (ABD/Uluslararası): Orion kapsülünün mürettebatsız Ay yörüngesi testi.
2023 - Chandrayaan-3 (Hindistan): Ay'ın Güney Kutbu yakınına inen ilk ülke.
2023 - SLIM (Japonya): Japonya’nın ilk yumuşak inişi (Hassas iniş teknolojisi testi).
2024 - Odysseus - IM-1 (ABD - Özel Sektör): Bir özel şirket (Intuitive Machines) tarafından gerçekleştirilen ilk başarılı yumuşak iniş.
