İskoçya'nın Glasgow kentinde 31 Ekim’de başlayan 2021 Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP26) devam ederken ülkelerin iklim performansları da değerlendirilmeye devam ediliyor. Germanwatch ve NewClimate Institute tarafından hazırlanan, CAN International’ın katkısı ile yayınlanan İklim Değişikliği Performans Endeksi’nin (Climate Change Performance Index, CCPI) 17. değerlendirmesi yayınlandı.

İklim Değişikliği Performans Endeksi 2022 Yayınlandı 1

Fotoğraf: Umut Vedat/www.turkiyedekomur.org

Endeks, toplamda küresel seragazı emisyonlarının yüzde 90’ından fazlasından sorumlu olan, Türkiye dâhil 60 ülke ve Avrupa Birliği’nin performanslarını seragazı emisyonları (% 40), yenilenebilir enerji (% 20), enerji kullanımı (% 20) ve iklim politikaları (% 20) kategorilerine göre değerlendiriyor. Dereceleri “çok yüksek”, “yüksek”, “orta”, “düşük”, “çok düşük” şeklinde değerlendiren endekse göre;

-İklim eyleminin Paris Anlaşması hedefleri ile uyumsuzluğu da göz önünde bulundurulduğunda, performans değerlendirmesinde hiçbir ülke “çok iyi” sınıfına giremiyor.

-2022 değerlendirmesinde en yüksek performans gösteren ülke, İngiltere ve İsveç’i geçerek iki sıra yükselen Danimarka oldu.

-İskandinav ülkeleri, İngiltere ve Fas ile birlikte net sıfır yarışında başı çekiyor.

-En kötü performans gösteren ülkeler arasında Avustralya, Güney Kore, Rusya, Suudi Arabistan ve Kazakistan öne çıkıyor.

-Letonya, Hırvatistan, Belarus ve Cezayir geçen yıla göre performansı düşenler. Sıralamasını en çok yukarı taşıyanlar ise Hollanda ve Yunanistan.

-G20 ülkelerinden sadece İngiltere, Hindistan, Almanya ve Fransa iyi performans gösteren ülkeler arasında. 

-Bu yılın en kötü performans gösteren AB ülkeleri ise Macaristan, Polonya, Çekya ve Slovenya. 

-Türkiye geçen yıl olduğu gibi 42. sırada yer almakla beraber genel performansı yine “düşük” kategorisinde. İklim politikası kategorisinde performansı geçen seneki “çok düşük”ten “düşük” statüsüne yükseldi. Bunun nedeni sonunda Paris Anlaşması’na taraf olması ve 2053 için net sıfır emisyon hedefi açıklamış olması.

İklim Değişikliği Performans Endeksi 2022 Yayınlandı 2

Fotoğraf: Umut Vedat/www.turkiyedekomur.org

Türkiye: Paris Onayı Sayesinde Yerini Koruyor

Türkiye bu yıl da genel performansında “düşük” etiketi ile 42. sırada. Seragazı salımı kategorisinde “düşük”, yenilenebilir enerji kategorisinde “yüksek” performans gösteriyor. Endeks’e göre, yüksek yenilenebilir enerji potansiyeli ve mevcut trendler sayesinde ülkenin yenilenebilir enerji performansı iyi görünse de 2030 yenilenebilir hedeflerinin 2°C sınırıyla bile uyuşmadığı da açık. Ayrıca iklim uzmanları Türkiye’nin kömür üretimini desteklerken yenilenebilir enerji yatırımlarına desteği sınırladığını, bu sebeple tam yenilenebilir potansiyeline ulaşılamadığını not ediyor.

Türkiye, enerji kullanımı kategorisindeki “çok düşük” performansı ile geçen yıla göre bu kategoride yedi sıra gerilemiş durumda. Enerji kullanımındaki düşüşe rağmen 42. sıradaki yerini korumasını sağlayan unsur ise 5 yıl sonra gelen Paris Anlaşması onayı. Uzmanlar tarafından uluslararası iklim politikaları açısından önemli bir gelişme olarak değerlendirilen onay, Türkiye’nin çok düşük performanslı ülkeler arasına gerilemesini engelledi. 

WWF-Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı) Genel Müdürü Aslı Pasinli “Bu endeksteki rekabet gezegenimizin geleceği için en kritik yarış” diyerek Türkiye’nin performansını değerlendirdi: “Türkiye’nin de bu yarışta performansını güçlü ulusal iklim hedefleri belirleyerek, uzun vadeli somut eylem planları ortaya koyarak, kömürden çıkış politikası oluşturarak, kömür teşviklerini ve yeni kömürlü termik santral yatırımlarını sona erdirerek artırması mümkün. Bu doğrultuda kararlılık sergilemesi halinde, Türkiye’nin gelecek sene endeksteki yeri yükselecektir.”

İklim Değişikliği Performans Endeksi 2022 Yayınlandı 3

Dünyada İklim Nötr Yarışı

Ulusal iklim eylemlerinin hiçbiri Paris Anlaşması hedefleri ile tam uyumlu olmadığından hiçbir ülke Endeks’te “çok yüksek” notunu alamadı. Bu nedenle dördüncü sıraya Danimarka yerleşti. Danimarka’yı 5 ve 6. sırada İsveç ve Norveç takip ederken, 7. ve 8. sıralarda İngiltere ile Fas bulunuyor. İngiltere ve Fas tüm kategorilerde liderler arasında olmalarıyla dikkat çekiyor. Özellikle İngiltere seragazı azaltımında da lider konumunda. Norveç de yenilenebilir enerjide “en yüksek” olarak değerlendirilen tek ülke olarak öne çıkıyor. Yenilenebilir enerjide en düşük değerlendirmeyi alan ülkeler ise “çok düşük” derecelendirmesi ile İran ve Rusya. 

Endeks’te 10. sırada Hindistan bulunuyor. Yenilenebilir enerji konusunda “orta” olarak değerlendirilen Hindistan diğer kategorilerde “yüksek” performanslı olarak değerlendiriliyor.

Dünyanın en büyük karbon emisyonu kaynağı Çin, 4 sıra gerileyerek “düşük” derecelendirmesi ile 37. sırayı aldı. Çin, yüksek emisyonları ve düşük enerji verimliliği ile kötü performans gösteren bir ülke. 2030 hedefleri de Paris Anlaşması ile uyumlu değil. Öte yandan Çin’in yenilenebilir enerji trendi ise oldukça iyi. 

Endeks’e göre, dünyanın ikinci büyük karbon emisyon kaynağı ABD’de Biden yönetiminin ilk yılının etkisi olumlu görünüyor. Geçen yılın sonuncusu olan ABD, bu yıl yine “çok düşük’ derecesinde olsa da 5 sıra yukarı çıkarak 55. sıraya yükseldi.

İklim Değişikliği Performans Endeksi 2022 Yayınlandı 4

Geçtiğimiz yıl 16. sırada yer alan Avrupa Birliği (AB), bu yıl 6 sıra gerileyerek 22. sıraya düştü ve “yüksek performans” sınıflandırmasından “orta”sınıflandırmasına geriledi. AB’ye üye devletlerinin bir kısmı en iyi performansları gösterdiği halde AB’nin sıralamasının düşmesinin temel sebebi ise bazı üye devletlerin “çok düşük’ performanslarla alt sıralarda yer almaları. 

Önümüzdeki on yılın, daha iddialı iklim hedefleri ve uygulama dönemi olarak öne çıktığını belirten Avrupa İklim Eylem Ağı (CAN Europe) Türkiye İklim ve Enerji Politikaları Koordinatörü Özlem Katısöz “Avrupa Birliği tarafından kapsamlı bir uygulama aracı olarak tasarlanan FitFor55 mevzuat paketi, Paris Anlaşması hedefleri ile uyumlu şekilde emisyon azaltımı için eşsiz bir fırsat sunuyor. Türkiye’ye geldiğimizde ise, endekste daha iyi bir konuma ulaşması için Türkiye eylemlerini sözleri ile uyumlu hale getirmeli, 2053 net sıfır hedefine ulaşmasını sağlayacak somut adımlar atmalı” dedi.

İklim Politikaları

İklim politikası kategorisinde birkaç ülkenin kararlılıkla iklim-nötr olma yolunda ilerlediği görülüyor. İskandinav ülkeleri, Fas, Hollanda, Portekiz, Fransa ve Almanya bu ülkelerin başında. AB de iklim politikaları ile bu ülkeleri ufak bir farkla takip ediyor denebilir ancak beş AB ülkesi “çok düşük” skorları ile dikkat çekiyor: Bulgaristan, Macaristan, Polonya, Romanya ve Çekya.